Đi qua nhiều cơ quan, nhiều địa phương, dễ bắt gặp những dòng chữ được treo trang trọng trước cổng, trong hội trường, trên màn hình lớn: “Chuyển đổi số vì người dân, lấy người dân làm trung tâm”. Đôi khi, đứng trước tấm băng rôn ấy, lại chợt muốn hỏi nhỏ một điều: Người dân đã thật sự đứng ở trung tâm chưa?
Người dân cần thấy đời sống mình đỡ vất vả hơn
Một bác nông dân đi làm thủ tục, nếu không phải đi lên đi xuống nhiều lần, đó là chuyển đổi số.
Một chị bán hàng ngoài chợ, nếu có thể đăng ký, kê khai, thanh toán dễ hơn, đó là chuyển đổi số.
Một ngư dân ra khơi, nếu nhận được cảnh báo thời tiết, thông tin ngư trường, quy định mới kịp thời và dễ hiểu, đó là chuyển đổi số.
Một diêm dân, một người chăn nuôi, một người giữ rừng… nếu được tiếp cận thông tin thị trường, kỹ thuật, chính sách bằng thứ ngôn ngữ gần gũi với đời sống của mình, đó cũng là chuyển đổi số.
Đôi khi, chuyển đổi số không bắt đầu từ những hệ thống lớn, mà bắt đầu từ việc bớt một tờ giấy,giảm một lần chờ, bớt một ánh mắt ngại ngùng khi phải hỏi đi hỏi lại…
Lấy người dân làm trung tâm là thiết kế từ chỗ đứng của dân
Có một khác biệt rất lớn giữa hai cách làm. Một cách là ngồi trong phòng máy lạnh, nghĩ xem người dân cần gì. Cách khác là đi ra khỏi căn phòng ấy, ngồi xuống chiếc ghế nhựa trước hiên nhà dân, nghe người dân kể xem họ đang vướng ở đâu.
Nhiều hệ thống được làm rất công phu, rất hiện đại, rất đúng quy trình. nhưng khi người dân chạm vào, lại thấy lúng túng. Không phải vì dân ngại cái mới, mà vì cái mới ấy chưa đi từ nhịp sống của dân.
Một người lớn tuổi không quen điện thoại thông minh.
Một hộ vùng sâu sóng còn chập chờn.
Một người lao động quen ký tên bằng tay.
Một bà con dân tộc thiểu số quen nghe hơn quen đọc.
Nếu không bắt đầu từ những điều ấy, thì “lấy người dân làm trung tâm” chỉ là một câu nói đẹp.
“Trung tâm” không phải là chỗ đặt trong sơ đồ.
“Trung tâm” là chỗ mình bắt đầu nghĩ.
Nhiều khi ta quá say mê với phần mềm mới, nền tảng mới, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo… mà quên mất một điều căn bản:
Công nghệ không thay thế được sự thấu cảm.
Một giao diện dễ dùng là sự thấu cảm.
Một quy trình ngắn gọn là sự thấu cảm.
Một cán bộ kiên nhẫn hướng dẫn người dân tạo tài khoản, bấm từng nút, sửa từng lỗi, đó cũng là chuyển đổi số.
Không ít nơi nghĩ rằng chỉ cần đưa dịch vụ lên mạng là xong, nhưng đưa lên không có nghĩa là người dân vào được. Cũng như dựng cây cầu rất đẹp không có nghĩa là người dân nào cũng qua được, nếu hai đầu cầu không có đường dẫn.
Vì vậy, chuyển đổi số không chỉ là dựng “cầu công nghệ”, mà còn phải làm “đường dẫn niềm tin”.Người dân chỉ bước lên cây cầu ấy khi họ thấy mình không bị bỏ lại phía sau.
Đừng để khẩu hiệu đi trước, còn năng lực người dân đi sau
Một nông dân không biết dùng ứng dụng nào để bán hàng.
Một ngư dân chưa hiểu vì sao phải cập nhật dữ liệu chuyến biển.
Một diêm dân chưa biết kể câu chuyện sản phẩm của mình trên môi trường số.
Một người chăn nuôi vẫn nghe ngóng giá cả bằng truyền miệng.
Một người làm nghề rừng chưa biết dùng công cụ số để kết nối du lịch sinh thái hay dịch vụ môi trường rừng.
Nếu vậy, vấn đề không nằm ở khẩu hiệu, mà ở chỗ ta đã đầu tư đủ cho năng lực số của con người chưa.
Chuyển đổi số lấy người dân làm trung tâm thì phải bắt đầu từ bình dân học vụ số. Phải xem việc giúp dân biết dùng, dám dùng, quen dùng là một nhiệm vụ phát triển, chứ không phải chuyện phụ thêm.
Không ai sinh ra đã biết dùng công nghệ. Cũng như không ai có thể bơi qua sông nếu chỉ đứng trên bờ nghe giảng về kỹ thuật bơi.
“Vì người dân” không chỉ là phục vụ dân, mà là để dân cùng tham gia kiến tạo
Có một bước tiến xa hơn. Người dân không chỉ là người sử dụng dịch vụ số. Người dân cần được trở thành người góp ý, người phản hồi, người cùng thiết kế.
Một ứng dụng phục vụ nông nghiệp, nếu không hỏi nông dân, sẽ dễ thành ứng dụng cho người viết đề án dùng nhiều hơn người trồng trọt.
Một nền tảng cho nghề cá, nếu không nghe ngư dân, sẽ dễ thành một bản hướng dẫn dài hơn sóng biển.
Một công cụ truy xuất hay thương mại số cho sản phẩm muối, chăn nuôi, lâm sản… nếu không mời chính người làm nghề tham gia từ đầu, thì rất dễ đẹp trên màn hình mà lạc trong đời sống.
“Vì người dân” mà không có tiếng nói của người dân, đôi khi vẫn còn thiếu một nửa. Làm cùng dân khó hơn làm cho dân, nhưng bền hơn.
Chuyển đổi số, suy cho cùng, là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ
Ngày trước, người dân phải đi tìm cơ quan. Ngày nay, dịch vụ phải tìm đến người dân.
Ngày trước, người dân phải học cách thích nghi với hệ thống. Ngày nay, hệ thống phải học cách thích nghi với con người.
Đó là cuộc chuyển đổi không chỉ ở máy móc, mà trong đầu óc. Từ “cái gì thuận cho quản lý” sang “cái gì dễ cho người dân”. Từ “đã có hệ thống rồi” sang “người dân đã dùng được chưa”.Từ “đã triển khai” sang “đã tạo ra giá trị gì”.
Nhiều khi, một địa phương không cần bắt đầu bằng những điều quá lớn. Chỉ cần chọn vài việc người dân chạm vào hằng ngày, làm cho thật tốt, thật mượt, thật tử tế. Bởi niềm tin số không đến từ những hội nghị lớn. Nó đến từ một lần trải nghiệm nhỏ mà suôn sẻ.
Một lời nhắc nhẹ nhàng với người làm chính sách và quản lý
Có thể không cần treo thêm nhiều khẩu hiệu nữa. Chỉ cần mỗi khi xây một nền tảng mới, mở một cổng dịch vụ mới, ban hành một quy trình mới, tự hỏi mấy câu: Người lớn tuổi dùng có được không?Người ở vùng sâu vùng xa tiếp cận có khó không? Người ít học, ít chữ, ít thời gian có thao tác nổi không? Nếu tôi là một người dân bình thường, tôi có muốn quay lại dùng lần thứ hai không?…
Trả lời được những câu hỏi đó, có khi đã tiến rất gần đến tinh thần “lấy người dân làm trung tâm”.
Chuyển đổi số không phải cuộc đua dựng lên thật nhiều thứ mới, mà là hành trình làm cho cuộc sống con người trở nên dễ thở hơn, sáng rõ hơn, công bằng hơn. Và có lẽ, dấu hiệu đẹp nhất của một nền hành chính số không phải là bao nhiêu nền tảng được khai trương, mà là một ngày nào đó, người dân không còn sợ thủ tục, không còn ngại công nghệ, không còn cảm thấy mình đứng ngoài cánh cửa của đổi mới.
Khi ấy, tấm băng rôn trước cổng không còn là lời hứa, mà trở thành điều đã được chứng thực trong lòng dân.
Nguồn: https://daibieunhandan.vn/tam-bang-ron-truoc-cua-va-cau-hoi-trong-long-dan-10411178.html?fbclid=IwY2xjawQxlvpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlTG9rc3J0YnhUOFI1QlhNc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvC6gFk171VE0NKj058HI5IUrLtK8tMulZlGUtucgyC1PVjGZsz1UhzVnArY_aem_cifa6AVd23CZ7EHdqK55rw&gidzl=bUU4TcMP3sMM_O1tPOCAQvZnW7PoZbjXWFpMT7pGMJNThDOXUjSDDekhXd5_X5jZYV_G9674IhubOvu3P0
