Trạc thải và bài toán tài nguyên tuần hoàn -Kỳ 1: Đại công trường giữa phố thị

Để đạt được mục tiêu phát triển giai đoạn tới, Hà Nội đang thực hiện đợt giải phóng mặt bằng quy mô lớn chưa từng có. Các đại dự án hạ tầng đang mở ra dư địa phát triển mới cho Thủ đô, nhưng đồng thời tạo ra lượng trạc thải xây dựng rất lớn, đặt ra yêu cầu về quản trị tài nguyên và môi trường đô thị, trong đó có yêu cầu về tái chế phế thải.

Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La – Xuân Mai đang được triển khai với tổng mức đầu tư gần 9.600 tỷ đồng, kỳ vọng giải quyết tình trạng ùn tắc cửa ngõ phía Tây thành phố.

Ghi nhận tại Quốc lộ 6 qua xã Xuân Mai, bụi phủ trắng cây xanh ven đường. Lá cây chuyển màu xám bạc, nhiều hàng quán đóng kín cửa để hạn chế bụi bay vào bên trong. Người dân sống gần khu vực thi công tại đây cho biết, trời nắng thì bụi bay mịt mờ, trời mưa thì lầy lội khiến ngày nào cũng có người ngã xe.

Dọc theo tuyến phố Vạn Kiếp (phường Hồng Hà), hiện trường giải phóng mặt bằng phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo hiện lên với khung cảnh ngổn ngang kéo dài sát mép sông Hồng. Những ngôi nhà mặt phố sau đợt tháo dỡ chỉ còn trơ lại những khung xương bê tông và những mảng tường gạch vỡ vụn loang lổ vôi vữa. Trạc thải ở đây không còn nằm gọn trong các bao tải mà đổ tràn ra vỉa hè, lấn sát lòng đường thành những dãy phế thải hỗn độn. Mỗi khi có cơn gió thổi qua hoặc một chiếc xe tải trọng tải lớn đi tới, lớp bụi vôi trắng xóa lại bốc lên mịt mù, bao phủ toàn bộ lối đi hẹp còn sót lại.

Giữa không gian đặc quánh khói bụi ấy, chị Liên (quê Nam Định) vẫn nhẫn nại dùng thanh sắt rà soát trong đống đổ nát. Dù đã đội nón, dùng khẩu trang và hai lượt khăn, gương mặt chị vẫn bạc phếch vì bụi xi măng, chỉ còn đôi mắt nheo lại vì cay mắt: “Nhìn cả khu này giờ tan hoang, nhà cửa thành một đại công trường. Nhà cửa đập đến đâu, dân họ gọi mình vào cân sắt vụn, khung nhôm đến đó. Làm việc ở đây bụi bẩn, hít toàn bụi vôi với cát vữa nên người ngợm lúc nào cũng bạc trắng”.

Sự hiện diện của những người thu mua phế liệu như chị Liên vô tình trở thành một mắt xích xử lý thủ công, cố gắng lọc lại những gì còn giá trị trước khi hàng vạn khối trạc thải này được xe tải bốc đi bãi tập kết.

Bà Nguyễn Thị Hoài (803 Bạch Đằng) cho biết, nhà bà đang buôn bán gần dốc Vạn Kiếp, nhưng từ khi các công trình phá dỡ phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo, vì lượng khách ít lui tới, bà tạm dừng việc kinh doanh.

“Bụi ở đây không giống bụi đường thường; nó mịn như bột vôi, len lỏi qua mọi kẽ cửa để bám một lớp màng xám xịt lên chén cơm, ấm trà. Có những đêm, tiếng máy đập bê tông dội vào vách kính rung bần bật, cảm giác như công trường đang xâm lấn vào tận giường ngủ. Chúng tôi mong dự án mau hoàn thành để người dân bớt ảnh hưởng sức khỏe và trên hết để người dân sớm được thấy thành phố hiện đại hơn”, bà Phạm Thi Lâm (xã Yên Bài) sống gần dự án chia sẻ.

Bà Hoài mong muốn chính quyền cơ sở kiểm soát tốt việc phá dỡ công trình tránh ô nhiễm, cùng với đó phải kiểm soát xe đổ trạc thải. Bà cũng kiến nghị các xe chở phế thải phải được che chắn gọn gàng bởi nếu ban ngày phá dỡ gây bụi bặm, ban đêm xe tải cỡ lớn lại tiếp tục “quần thảo” thì ảnh hưởng sức khỏe người dân

Ngược về phía Tây của Hà Nội, đại công trường Metro số 5 (tuyến Văn Cao – Hòa Lạc) đang bắt đầu thành hình với những khối trạc thải đồ sộ sau khi giải phóng mặt bằng hạ tầng dài gần 40 km. Phía sau tổng mức đầu tư dự án hơn 65.000 tỷ đồng là áp lực di dời hạ tầng kỹ thuật trên diện tích chiếm dụng gần 169 ha để phục vụ tuyến đường sắt khổ đôi tiêu chuẩn.

Tại điểm cuối Thạch Bình (xã Yên Bài), nhịp độ phá dỡ cũng đang được đẩy mạnh nhằm kịp mốc hoàn thành trước ngày 30/6. Ghi nhận tại hiện trường, những khối bê tông cốt thép khổng lồ bị máy xúc xé nát, trơ lõi thép hoen gỉ xếp chồng chất ngay vệ đường, sát lối sinh hoạt của người dân. Sự ngổn ngang của phế liệu và xà bần từ việc thu hồi đất quy mô hàng chục ha, trực tiếp thay đổi diện mạo dân sinh của khu vực mà dự án đi qua.

Tại dự án hồ điều hòa Phú Đô, chỉ trong tháng 3/2026, hàng vạn mét khối bùn đất đặc quánh được múc lên từ lòng hồ, chất thành các bãi tập kết tạm chờ vận chuyển. Quá trình di chuyển của các đoàn xe tải nối đuôi nhau suốt ngày đêm đã làm rơi vãi lượng bùn lớn ra mặt đường, biến các tuyến phố lân cận thành những cung đường “nắng bụi, mưa lầy”, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông nghiêm trọng.

Vừa lật tấm bạt, vừa chỉ vào lớp bụi mịn phủ mờ trên mặt bàn, anh Minh Hiếu (khu vực Phú Đô) chia sẻ về sự xáo trộn thường nhật: “Chúng tôi ủng hộ một dự án hồ điều hòa xanh, nhưng chỉ hơi tiếc là quá trình thi công, đơn vị thi công chưa đảm bảo được an toàn về môi trường. Bụi trắng trời mà không có gì che chắn, thi thoảng mới có xe phun nước dập bụi. Nhà tôi có con nhỏ, đêm xuống, những rung chấn từ máy xúc khiến vách kính rung bần bật làm con giật mình khóc vì gắt ngủ. Gia đình đành phải gửi các cháu về quê để lánh bụi chờ đến khi “bớt ảnh hưởng mới quay trở lại.”.

Qua kiểm tra thực tế tại dự án hồ điều hòa Phú Đô, Sở Xây dựng Hà Nội xác định bể nước phục vụ rửa bánh xe tải tại công trường không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật. Ngoài ra, đơn vị vận chuyển chưa bố trí hệ thống điện để vận hành thiết bị rửa áp lực, dẫn đến việc làm sạch phương tiện trước khi ra phố không đạt yêu cầu. Trước thực trạng này, đại diện Công ty Hoàn Mỹ (đơn vị vận chuyển) đã cam kết dừng toàn bộ việc đưa đất từ hồ Phú Đô về tập kết tại dự án Công viên Hà Đông để chấn chỉnh công tác vệ sinh môi trường.