Dù cuộc sống còn thiếu thốn, hơn 100 hộ dân bản Lạ, xã Lượng Minh, vẫn từ chối cả tỷ đồng để giữ pho tượng Phật đúc bằng đồng do tiền nhân để lại.
Pho tượng Phật bằng đồng màu sẫm, đúc theo thế tọa thiền, cao hơn 70 cm, nặng 57 kg, hiện được đặt trong khung kính, bảo quản và thờ tự tại nhà văn hóa cộng đồng bản Lạ, xã Lượng Minh (trước đây thuộc huyện Tương Dương).
Ông Lô Văn Đoàn, 83 tuổi, cựu giáo viên, cho biết tư liệu lịch sử ghi bản Lạ được lập năm 1757. Thời điểm đó tại xã Thạch Giám (trung tâm huyện Tương Dương cũ) cách bản khoảng 7 km, có một ngôi chùa, người theo Phật khá đông. Sau khi ổn định nơi ở, dân bản góp tiền thuê thợ đúc tượng để cầu thần Phật phù hộ.
Sau
Tượng Phật cổ đang được thờ tại nhà văn hóa cộng đồng bản Lạ, xã Lượng Minh. Ảnh: Đức Hùng
Theo ông Đoàn, việc đúc tượng không suôn sẻ, hai lần đầu lỗi phần tay và chân phải làm lại. Khi rà soát, người dân phát hiện một góa phụ trong bản chưa kịp góp tiền đồng xu. Sau khi bà hoàn tất phần đóng góp, lần đúc tiếp theo mới thành công.
“Dân bản tin rằng phải đủ lòng, đủ phần của mọi người thì tượng mới trọn vẹn”, ông Đoàn kể.
Sau khi đúc, người dân thỉnh tượng về bản, dựng tháp để thờ. Trong chiến tranh tháp bị đổ, từ năm 1953 tượng được đưa về nhà trưởng bản Lạ gìn giữ, ai được bầu làm trưởng bản sẽ thay mặt cộng đồng thờ phụng và bảo quản. Năm 2005, khi nhà văn hóa cộng đồng hoàn thành, dân bản rước tượng ra thờ tại đây.
Theo ông Đoàn, thời điểm đúc tượng, nhiều hộ trong bản không theo Phật giáo song rất có ý thức bảo quản. “Từ khi có pho tượng mùa màng luôn bội thu, nương rẫy phát triển, vì thế mọi người luôn xem cổ vật này là điểm tựa tinh thần. Các gia đình sống thuận hòa, đoàn kết, con cháu giữ được nề nếp”, ông Đoàn nói.
Ông Lô Văn Chinh kể lại lần tượng cổ được nhóm người lạ trả mua với giá tiền tỷ song dân bản Lạ biểu quyết không bán. Ảnh: Đức Hùng
Ông Lô Văn Chinh, Bí thư chi bộ bản Lạ, cho biết do tượng Phật được đúc bằng đồng màu sẫm, nhiều người cho là đồng đen nên cổ vật thường bị dòm ngó. Năm 1987, khi đặt tại nhà trưởng bản, tượng bị kẻ gian khoét vách lấy đi, 20 ngày sau được tìm thấy ở một con suối gần bản. Khoảng ba năm sau, tượng tiếp tục bị một người lạ lẻn vào nhà khiêng đi song ít ngày sau ông này đã mang trả.
Năm 2006, khi tượng đặt tại nhà văn hóa cộng đồng, kẻ gian lợi dụng đêm mưa phá vách lấy trộm. Gần một tháng sau, người dân phát hiện nhóm người lạ cùng xe tải có biểu hiện nghi vấn bên kia sông Nậm Nơn, cách bản hơn 3 km nên báo trưởng bản. Khi thấy dân bản Lạ kéo đến, nhóm đạo chích bỏ chạy, kiểm tra xung quanh, mọi người tìm thấy pho tượng bị giấu dưới lùm cây ven sông.
Đến nay, sau nhiều lần bị đánh cắp rồi tìm lại, pho tượng Phật không còn nguyên vẹn. Phần chóp trên đỉnh đầu đã mất và được thay bằng vật liệu khác, phía trước ngực vẫn còn một vết nứt nhỏ, dấu tích từ lần kẻ gian ném tượng xuống suối.
Sau nhiều lần bị trộm, hơn 10 năm trước dân bản Lạ họp bàn, thống nhất làm bệ thờ kiên cố ngay trong nhà văn hóa cộng đồng. Trụ bêtông cao khoảng 2 m được đổ sâu xuống nền, gắn khung thép hàn chặt với thân tượng, cố định hoàn toàn. Khu vực đặt tượng cũng được gia cố bằng tủ kính, thiết kế chống trộm cẩn thận. Từ thời điểm đó đến nay pho tượng không còn bị kẻ gian đột nhập đánh cắp.
Tượng hiện nay được gắn khung thép, cố định với trụ bêtông, xung quanh được bảo vệ bằng tủ kính. Ảnh: Đức Hùng
Theo ông Chinh, không chỉ kẻ trộm dòm ngó, nhiều người từ nơi khác cũng tìm đến hỏi mua. Cách đây khoảng 15 năm, có nhóm buôn đồ cổ tới trả giá tới tiền tỷ để đưa tượng ra khỏi bản. Nếu chia đều cho hơn 100 hộ, mỗi gia đình nhận trên 40 triệu đồng – khoản tiền đáng kể với người dân vùng cao còn nhiều khó khăn.
Bản Lạ sau đó tổ chức cuộc họp lấy ý kiến. Có người cho rằng nên bán để lấy tiền làm đường, sửa nhà. Nhưng phần lớn không đồng tình. Các cao niên nhắc chuyện cha ông góp từng đồng tiền đúc tượng, đề nghị giữ cổ vật làm biểu tượng tinh thần của bản. Cuối cùng cả làng thống nhất không bán, dù giá bao nhiêu.
“Tiền có rồi cũng tiêu hết. Tượng là linh hồn của bản, mất đi không thể lấy lại”, ông Chinh nhớ lại lời nói của nhiều người dân khi tán thành việc giữ lại cổ vật.
Bà Lim Thị Hổng, 88 tuổi, trú bản Lạ, cho hay khi nghe thông tin mỗi gia đình được hơn 40 triệu đồng, nhiều người cũng đắn đo suy nghĩ nhiều ngày, bởi 15 năm trước số tiền ấy đủ dựng một căn nhà sàn nhỏ, hoặc mua vài con trâu bò gây vốn.
“Nhà tôi khi đó cũng thiếu thốn, nói không nghĩ đến tiền là dối lòng”, bà Hồng nói. Nhưng nghĩ đến việc pho tượng được mà cha ông nỗ lực gìn giữ hàng trăm năm qua có thể rời khỏi bản mãi mãi, bà Hổng và nhiều hàng xóm dừng ý nghĩ bán tượng. Họ từ chối lời đề nghị từ nhóm người lạ.
Bản Lạ, xã Lượng Minh, nằm bên dòng sông Nậm Nơn. Ảnh: Đức Hùng
Bà Kha Thị Chôm, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Lượng Minh, nhận định tượng cổ không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là biểu trưng cho sự đồng lòng của người dân. Qua nhiều biến cố, từ những lần bị đánh cắp đến khi có người mua tiền tỷ, cộng đồng vẫn thống nhất giữ lại, đó là cách bảo vệ danh dự và bản sắc của làng quê.
“Quyết định từ chối bán tượng thể hiện rõ ý thức gìn giữ di sản của người dân”, bà Chôm nói và cho hay thỉnh thoảng các đoàn nghiên cứu văn hóa, lịch sử tìm đến bản Lạ khảo sát, một số người quan tâm đến yếu tố tâm linh cũng đề nghị mượn tượng đưa đi nghiên cứu, song đều được dân làng khéo léo khước từ.
Hiện nay, vào cuối năm âm lịch, dân bản Lạ thường làm lễ tắm tượng bằng nước ngâm vỏ quế. Mỗi khi có lễ hội hay việc trọng, hương khói lại được thắp lên trước pho tượng để cầu an.
Nguôn: https://vnexpress.net/ca-ban-tu-choi-tien-ty-de-giu-co-vat-5041034.html?utm_source=facebook&utm_medium=fanpage_VnE&utm_term=bgr&utm_campaign=phuonguyen&fbclid=IwY2xjawQBCBlleHRuA2FlbQIxMABicmlkETJyVkppdnhDR29RMFZpVVZic3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgi2Qw0RVPAoUO5ypYjQjv3b5TQ1dkAtjFB1Ix1iTufNDmCSCMNSTgesSf4E_aem_psn44IttVfMxOtuORhheRA
