Hà Nội – Nhiều hộ dân sống gần bãi rác Nam Sơn bị từ chối tái định cư với lý do “đã có đất ở”, dù việc mua đất diễn ra sau thời điểm thông báo thu hồi đất.
Mua đất sau khi nhận tiền đền bù đất ruộng
Sau khi nhận tiền đền bù đất nông nghiệp, nhiều hộ dân sống trong vùng ảnh hưởng môi trường từ bãi rác Nam Sơn (bán kính 500 m từ khu xử lý chất thải Sóc Sơn), nay là xã Trung Giã, TP Hà Nội đã dùng số tiền này để mua đất, ổn định chỗ ở.
Tuy nhiên, đến khi xét tái định cư, các hộ bất ngờ bị thông báo không đủ điều kiện với lý do “đã có đất ở trên địa bàn xã”, dù việc mua đất diễn ra sau thời điểm có thông báo thu hồi đất.
Trao đổi với Lao Động, ông Nguyễn Văn Giang (thôn Liên Xuân, xã Trung Giã) cho biết, ngày 10.4.2019, ông nhận được thông báo của UBND huyện Sóc Sơn (cũ) về việc thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để thực hiện dự án di dân vùng ảnh hưởng môi trường Khu Liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn.
Cùng thời điểm, ông nhận được thông báo về việc khoảng 1.000 m² đất nơi gia đình ông đang sinh sống cũng thuộc diện thu hồi.
Lo lắng khi bị thu hồi đất xong sẽ chưa thể sắp xếp ngay được nơi ăn chốn ở, tháng 10.2020, ngay sau khi nhận được tiền đền bù đất nông nghiệp, ông Giang quyết định dùng số tiền này để đi mua một mảnh đất trên địa bàn huyện Sóc Sơn (cũ).
Đến tháng 12.2022, ông nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với mảnh đất đang sinh sống. Gia đình ông được xác định thuộc diện bố trí tái định cư và đã tham gia bốc thăm suất đất theo quy định.
Tuy nhiên, sau khi tham gia bốc thăm suất đất theo quy định, gia đình ông bất ngờ bị thông báo không còn đủ điều kiện tái định cư với lý do đã có đất ở trên địa bàn.
“Thời điểm đó, tôi được bồi thường hơn 5 tỉ đồng. Tuy nhiên, cán bộ địa phương nói nếu muốn bốc thăm tái định cư thì chính quyền sẽ giữ lại khoảng 469 triệu đồng và tôi đồng ý.
Song, gần đây, khi tôi đi kiến nghị vì đợi mãi chưa được bố trí tái định cư thì cơ quan chức năng mới thông báo mời gia đình lên nhận lại số tiền 469 triệu đồng” – ông Giang nói.
Theo ông Giang, mảnh đất mà ông mua là từ tiền bồi thường. Giao dịch phát sinh sau thời điểm ông nhận được thông báo thu hồi đất. Vậy nên, ông mong muốn được bố trí tái định cư đúng quyền lợi của mình.
Tương tự, ông Lê Văn Lượng (thôn Đông Hạ, xã Trung Giã) cho biết, gia đình ông hiện chưa được bố trí tái định cư dù trước đó đã đăng ký nhận đất tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo ông Lượng, trước đây cán bộ địa chính đã hướng dẫn các hộ lựa chọn giữa 2 phương án gồm nhận đất tái định cư hoặc nhận tiền hỗ trợ tự lo chỗ ở. Gia đình ông đã đăng ký nhận đất tái định cư ngay từ đầu.
Thế nhưng sau đó, chính quyền thông báo gia đình không đủ điều kiện tái định cư do đã có đất ở trên địa bàn. Ông Lượng khẳng định, mảnh đất này được gia đình mua sau thời điểm có thông báo thu hồi đất, tất cả thông tin được thể hiện đầy đủ trên giấy tờ đất.
“Chúng tôi nhận tiền đền bù đất nông nghiệp xong mới đi mua đất và xây nhà ở. Đất ở của gia đình hình thành sau khi có quyết định thu hồi đất chứ không phải có từ trước” – ông Lượng nói.
Ông Lượng cho biết gia đình đã nhiều lần kiến nghị UBND xã và các cấp có thẩm quyền xem xét lại trường hợp của mình, đồng thời mong muốn được giải quyết quyền lợi tái định cư để ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất phục vụ dự án của thành phố.
Bà Nguyễn Thị Lưu (thôn Xuân Bảng, xã Trung Giã) cũng rơi vào tình trạng tương tự khi dùng tiền đền bù đất ruộng đi mua đất khác để bàn giao mặt bằng cho Nhà nước.
“Trước khi bị thu hồi đất, tôi không có nhà hay đất ở nào khác. Sau khi nhận tiền đền bù đất nông nghiệp, tôi mới đi mua đất để có chỗ ở” – bà Lưu nói.
Nỗ lực tháo gỡ vướng mắc
Tại văn bản số 1718/SNNMT-QHKHSDĐ ngày 29.4.2025 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội gửi UBND TP Hà Nội nêu rõ: Thời điểm UBND huyện Sóc Sơn phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các trường hợp nêu trên theo quy định của Luật Đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Văn bản của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội trích dẫn: Điểm b, Điều 79 Luật Đất đai 2013 quy định: “Trường hợp còn đất ở, nhà ở trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất thu hồi thì được bồi thường bằng tiền. Đối với địa phương có điều kiện về quỹ đất ở thì được xem xét bồi thường về đất ở”.
Trao đổi với PV Lao Động, bà Bùi Thị Thúy Ngân – Trưởng phòng Kinh tế xã Trung Giã, Hà Nội cho biết, dự án di dân vùng ảnh hưởng môi trường được triển khai từ năm 2000, giai đoạn 2 từ năm 2016 nhằm hỗ trợ người dân có điều kiện ổn định cuộc sống tại nơi ở mới. Dự án kéo dài nhiều năm, trải qua hai lần điều chỉnh Luật đất đai vào các năm 2013 và 2024 nên phát sinh nhiều vướng mắc.
“Đầu tiên phải khẳng định đây là một dự án rất lớn và rất nhân văn. Đối với các hộ dân ở khu vực vùng ảnh hưởng môi trường sẽ được hưởng chính sách đặc thù của thành phố. Ngoài các chính sách chung của Luật Đất đai, thành phố còn có thêm các chính sách hỗ trợ riêng cho người dân vùng ảnh hưởng môi trường”, bà Ngân nói.
Bà Bùi Thị Thúy Ngân thừa nhận, khó khăn hiện nay xuất phát từ việc một số cá nhân cho rằng quyền lợi của mình chưa được thỏa đáng.
“Địa phương đang tập trung xử lý nội dung này, đồng thời nỗ lực tháo gỡ vướng mắc, đặc biệt sau khi thành phố ban hành hai kết luận thanh tra và UBND xã đã xây dựng kế hoạch để triển khai thực hiện”, bà Ngân nói.
Cần được xem xét rất thận trọng
Theo Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM), nếu chỉ nhìn máy móc vào tiêu chí “hiện nay hộ dân đã có đất ở trên địa bàn” để loại người dân khỏi diện tái định cư thì cách xử lý này cần được xem xét rất thận trọng.
Pháp luật đất đai có quy định khi Nhà nước thu hồi đất ở, trường hợp hộ gia đình, cá nhân còn đất ở hoặc nhà ở khác trong cùng địa bàn xã, phường nơi có đất thu hồi thì về nguyên tắc có thể được bồi thường bằng tiền, không nhất thiết bố trí tái định cư. Quy định này từng được thể hiện tại Điều 79 Luật Đất đai 2013 và tiếp tục được kế thừa trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hiện hành. Nghị định 88/2024/NĐ-CP cũng là văn bản đang điều chỉnh về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Thế nhưng, theo Luật sư Hoàng Hà, vấn đề pháp lý cốt lõi ở đây không chỉ là có đất hay không có đất mà là có đất vào thời điểm nào, vì sao có đất và việc có đất đó có làm mất đi nhu cầu tái định cư thực chất của người dân hay không?
“Nếu hộ dân đã có đất ở khác từ trước khi có thông báo thu hồi đất, trước khi lập và phê duyệt phương án bồi thường thì việc không bố trí tái định cư có cơ sở pháp lý rõ hơn. Ngược lại nếu họ chỉ mua đất sau khi đã nhận thông báo thu hồi, sau khi biết mình phải di dời, lại dùng chính tiền bồi thường đất nông nghiệp để tự lo chỗ ở tạm trong lúc dự án kéo dài, thì không nên vội coi đó là căn cứ đương nhiên để tước quyền tái định cư” – Luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.
Theo luật sư, về chính sách, đây là nhóm người dân phải rời khỏi nơi ở vì một công trình phục vụ lợi ích chung của thành phố. Một nhóm nhỏ đã phải gánh phần bất tiện, rủi ro môi trường và xáo trộn đời sống để cả đô thị có nơi xử lý rác thải.
Vì vậy, luật sư cho rằng khi áp dụng pháp luật, cơ quan có thẩm quyền cần đặt những người này trong đúng bối cảnh. Không thể chỉ đọc điều kiện tái định cư theo nghĩa hẹp rồi bỏ qua mục tiêu nhân văn của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là giúp người bị thu hồi đất có nơi ở ổn định, đời sống không thấp hơn trước khi di dời.
“Theo tôi với những trường hợp như vậy, chính quyền cần rà soát từng hồ sơ theo trình tự thời gian: Thời điểm có thông báo thu hồi đất, thời điểm chi trả bồi thường, thời điểm người dân mua đất mới, thời điểm phê duyệt phương án bồi thường và thời điểm xét tái định cư. Nếu chứng minh được việc mua đất phát sinh sau thông báo thu hồi và nhằm tự ổn định chỗ ở trong thời gian chờ bố trí tái định cư, thì nên có cơ chế xem xét linh hoạt, có thể tiếp tục bố trí tái định cư hoặc có chính sách hỗ trợ tương đương, thay vì loại họ một cách cứng nhắc” – Luật sư Hoàng Hà nêu quan điểm.
https://laodong.vn/ban-doc/ho-dan-khu-vuc-bai-rac-nam-son-bi-loai-khoi-dien-tai-dinh-cu-vi-mua-dat-bang-tien-den-bu-1708956.ldo
