Một vụ việc được viral ở Trung Quốc với thông tin:
Tại Trung Quốc, một người cha không biết bơi đã van xin những người xung quanh cứu vợ và con mình khi họ rơi xuống biển, nhưng không một người Trung Quốc nào nhảy xuống sông để cứu mẹ và đứa trẻ.
Bởi vì một vụ kiện được đưa ra làm ví dụ, những người cố gắng cứu một người nếu thất bại có thể bị tuyên bố là tội phạm và bị phạt tiền.
Một quyết định ngớ ngẩn của thẩm phán đã khiến mọi người trong nước trở thành những công dân tàn nhẫn…
Vụ gần nhất với điều bạn đang nói là vụ Ngô Ba (吴波) ở Đạt Châu, Tứ Xuyên năm 2013. Hai cô gái bất ngờ rơi xuống hồ. Ngô Ba lập tức xuống nước cứu, nhưng do khả năng bơi hạn chế và bản thân cũng có nguy cơ chìm theo, anh buộc phải buông tay. Sau đó anh cùng người khác dùng cây tre tìm cách cứu tiếp và kêu cứu, nhưng hai cô gái vẫn tử vong.
Điều gây tranh cãi là gia đình hai nạn nhân cho rằng hai người đàn ông “có trách nhiệm không thể chối bỏ”. Sau khi công an địa phương đứng ra hòa giải, hai người đồng ý mỗi người đưa 50.000 nhân dân tệ cho gia đình nạn nhân. Một số bài báo lúc đó dùng cách diễn đạt kiểu “cứu người không thành phải bồi thường”, khiến vụ việc gây phản ứng rất mạnh.
Nhưng điểm quan trọng là: đây không phải bản án của tòa án và Ngô Ba cũng không bị kết tội. Chính người phụ trách đồn công an cho biết Ngô Ba đã cố gắng cứu người nên không bị truy cứu trách nhiệm. Luật sư được báo chí phỏng vấn cũng nhận định anh không gây ra tình huống nguy hiểm, không có nghĩa vụ pháp lý phải hy sinh bản thân và việc buông tay khi chính mình có nguy cơ chết đuối không cấu thành hành vi vi phạm. Khoản 50.000 tệ thực chất xuất phát từ thỏa thuận hòa giải, không phải hình phạt do tòa tuyên.
Có một vụ khác còn gây tranh cãi hơn ở Hà Nam, xảy ra năm 2021 và được báo chí đưa lại vào năm 2024. Bốn thiếu niên xuống sông chơi, hai người tử vong. Một thiếu niên 15 tuổi, Lý Mỗ Nho, sau đó bị kết án 11 năm tù về tội cố ý gây thương tích. Gia đình và luật sư của cậu cho rằng cậu đã tham gia cứu bạn và bản án thiếu chứng cứ, vì vậy vụ việc đôi khi được các nguồn khác mô tả thành “thiếu niên cứu người không thành bị kết án 11 năm”.
Tuy nhiên, đó không phải lý do được ghi trong bản án. Theo hồ sơ mà The Paper/Red Star News tiếp cận, tòa án xác định thiếu niên này đã hai lần đẩy nạn nhân không biết bơi về phía vùng nước sâu, dù trước đó đã được cảnh báo khu vực này nguy hiểm. Tòa cho rằng hành vi đó dẫn đến cái chết của nạn nhân nên kết tội. Gia đình bị cáo phản đối kết luận này và tiếp tục khiếu nại, nhưng đơn khiếu nại đã bị bác. Vì vậy không thể dùng vụ này làm bằng chứng rằng “pháp luật Trung Quốc bỏ tù người cứu vì cứu không thành”.
Ngược lại, tôi còn tìm thấy một phán quyết ở Côn Minh năm 2018 cho thấy nguyên tắc gần như ngược hẳn với câu chuyện đang lan truyền. Ba trẻ cùng đi bơi, một em bị đuối nước. Hai người còn lại bỏ chạy, không gọi người lớn hay báo cứu hộ. Tòa buộc họ và gia đình phải chịu một phần trách nhiệm dân sự. Nhưng thẩm phán nói rất rõ rằng pháp luật không yêu cầu một người phải lao xuống nước khi bản thân không có khả năng cứu. Nếu không thể trực tiếp cứu, họ chỉ cần tìm cách gọi người khác, báo động hoặc tìm lực lượng hỗ trợ; nếu đã cố gắng trong khả năng của mình thì không phải chịu trách nhiệm.
Và luật hiện hành của Trung Quốc còn rõ ràng hơn. Điều 184 Bộ luật Dân sự quy định rằng người tự nguyện thực hiện hành vi cứu trợ khẩn cấp mà trong quá trình cứu gây thiệt hại cho người được cứu thì không phải chịu trách nhiệm dân sự. Tòa án Nhân dân Tối cao gọi đây là điều khoản bảo vệ “người tốt”, nhằm xóa bỏ tâm lý sợ bị kiện khi cứu người.
Vì thế, tôi nghĩ câu chuyện bạn đưa lúc đầu rất có thể là sự pha trộn của nhiều sự kiện: vụ Bành Vũ năm 2006–2007 làm nảy sinh tâm lý “làm việc tốt có thể bị vạ lây”; vụ Ngô Ba năm 2013 xuống hồ cứu người không thành rồi chấp nhận trả tiền theo hòa giải; và một số vụ tranh chấp trách nhiệm sau tai nạn đuối nước. Nhưng câu “ở Trung Quốc từng có phán quyết rằng cứu người không thành thì có thể bị coi là tội phạm và bị phạt tiền” thì tôi chưa tìm được chứng cứ đáng tin nào xác nhận.
